Hai chữ kích thước (size) và quy mô (scale) thường được sử dụng thay thế cho nhau, nhưng hai thuật ngữ này có ý nghĩa khác nhau một cách tinh tế.
Mục lục
Kích thước và quy mô
Hai chữ kích thước (size) và quy mô (scale) thường được sử dụng thay thế cho nhau, nhưng hai thuật ngữ này có ý nghĩa khác nhau một cách tinh tế. Điều quan trọng là phải hiểu sự khác biệt giữa kích thước thực tế của một tác phẩm nghệ thuật và tỷ lệ, cảm giác về độ lớn hay nhỏ có thể được truyền tải qua một trang sách hoặc một tòa nhà chọc trời.
Tuy nhiên kích thước cũng có thể ảnh hưởng đến chúng ta theo những cách khác nhau.
Một phần, nhận thức về sự to và nhỏ có liên quan đến kích thước của chính chúng ta. Dù có ý thức hay không, chúng ta vẫn thường sử dụng cơ thể của mình như thước đo cho mọi thứ. Những vật thể lớn hơn chúng ta có vẻ có kích thước lớn, những vật nhỏ hơn thì có kích thước nhỏ. Nhưng nó không đơn giản như vậy.
Tuy vậy, sự nhìn nhận về kích thước cũng phụ thuộc vào trải nghiệm thông thường. Một con mèo nhà bình thường có vẻ không lớn cũng không nhỏ, nhưng một con gián có kích thước bằng con mèo sẽ là một con quái vật.
Quy mô (scale) là một vấn đề khác. Một thứ gì đó được cho là có quy mô lớn hay nhỏ không dựa trên kích thước thực của nó mà dựa trên cảm giác về không gian được phóng chiếu trên giấy hoặc bản vẽ. Một thiết kế nhỏ có thể mang lại ấn tượng về sự to lớn và không gian rộng mở, giống như bức tranh nhỏ của Albert Bierstadt. Đồng thời, một hình khối khổng lồ có thể có quy mô nhỏ như quy mô của toà nhà đỏ nát gần bằng với dãy núi ‘lớn’ phía sau.
Hệ thống tỷ lệ (Proportional System)
Tỷ lệ là về sự khác biệt về kích thước. Nó đề cập đến mối quan hệ giữa các kích thước và hình dạng khác nhau trong một hình ảnh và cách những khác biệt này phù hợp với toàn bộ mô hình cấu trúc.
Hệ thống tỷ lệ cho thấy đây là hệ thống quen thuộc áp dụng cho cơ thể của con người. Chiếc cổ dài trong bức tranh của Modigliani là một phần của sự kéo dài chung xuyên suốt toàn bộ bức tranh, và vì vậy nó dễ chấp nhận; nó phù hợp với tỷ lệ kéo dài của tổng thể. Các hệ thống tỷ lệ cho phép tạo ra sự khác biệt và biến thể về quy mô của sự vật dựa trên một bộ quy tắc nhất quán.
Những hệ thống như vậy dựa trên các tỷ lệ số đơn giản có thể xâu chuỗi lại với nhau, chia đôi hoặc nhân lên để phát triển các tổ hợp phức tạp. Tuy nhiên, điều chưa rõ ràng là con số nào sẽ mang lại tỷ lệ “tốt”. Người Hy Lạp thường sử dụng một tỷ lệ, được gọi là Tỷ lệ Vàng.
Một loại hệ thống tỷ lệ khác, dựa trên hình vuông và hình chữ nhật được tạo thành từ hai hình vuông, được tìm thấy trong kiến trúc Nhật Bản. Kích thước và hình dạng của các phòng trong một ngôi nhà cổ điển của Nhật Bản dựa trên những tấm thảm trải sàn dệt, gọi là chiếu Tatami, có cạnh dài gấp đôi cạnh ngắn. Ngoài tỷ lệ đơn giản này, toàn bộ sơ đồ mặt bằng có thể phát triển dựa trên số lượng thảm trong mỗi phòng.
Kích cỡ hoành tráng
Một thứ được nhìn thấy, người ta ghi nhận kích cỡ tổng thể, sự rộng lớn của nó, cho dù đó là hình bóng của một cây thông hay tư thế đặc trưng của một người đang đi xuống phố. Khi người bạn đến gần hơn, thì các chi tiết mới bắt đầu xuất hiện – tóc, quần áo, những cử chỉ nhỏ. Những đặc điểm nhỏ hơn sẽ hiện rõ khi chúng ta nhìn kỹ hơn, nhưng cảm giác về ấn tượng tổng thể đầu tiên luôn được ghi nhớ.
Trong các tác phẩm nghệ thuật, ấn tượng quy mô lớn có thể được tạo ra bằng cách giảm bớt sự nhấn mạnh vào chi tiết và, thay vào đó, nhấn mạnh vào các hình lớn hơn, đơn giản hơn. Điều này có thể được thực hiện ngay cả trong một bức tranh nhỏ. Bức tranh của Pablo Picasso có kích thước lớn hơn 4 x 6 inch một chút.
Ở đây các bộ phận khác nhau của cơ thể liền mạch với nhau, các đường viền được loại bỏ hoặc ẩn đi. Picasso đơn giản hóa cơ thể bằng cách chỉnh sửa những vết lồi lõm và nếp gấp nhỏ hơn ở những nơi có thể. Sự đơn giản hóa này và sự nhấn mạnh vào độ tròn tạo ra ấn tượng mạnh mẽ về trọng lượng và độ rắn chắc.
Kích cỡ hoành tráng không còn bị giới hạn ở những chủ đề nhấn mạnh tầm quan trọng hay sự anh hùng. Những điều nhỏ nhặt và bình thường cũng có thể áp dụng cách thức này. Khi Georgia O’Keeffe vẽ một bông hoa cao 3 feet, nó biến đổi từ một thứ gì đó mỏng manh thành một tổng thể có hình dạng mạnh mẽ và chắc chắn, những cánh hoa của nó mang lại cảm giác nặng và nhịp nhàng như sóng biển.
Kích cỡ tạo cảm giác thân mật
Một số tác phẩm nghệ thuật gợi lên cảm giác gần gũi hoặc riêng tư; khác với cảm giác công cộng của nghệ thuật hoành tráng. Hình ảnh có thể có quy mô tạo gắn kết mật thiết, mối quan hệ một-một với người xem.
Một lần nữa, một tác phẩm nghệ thuật có thể mang lại cảm giác này bất kể kích thước của nó như thế nào. Loại nghệ thuật này có thể được gọi là phản tượng đài. Đôi khi nó có thể có xu hướng trông kỳ quái hoặc giản dị, trái ngược với những gì thường thấy trong những hình ảnh hoành tráng.
Chính sự giản dị của các cử chỉ đã mang lại cảm giác thân mật cho bãi biển rộng lớn lộng gió trong bức tranh của Eugène Boudin. Quy mô thân mật không nhất thiết có nghĩa là bao bọc, mà là cảm giác thân mật, trôi chảy và vô thường thường được liên kết với nhau gợi về trải nghiệm riêng tư hơn là trải nghiệm công cộng.
