Bạn không thể cầm máy với cái đầu trống rỗng. Điều phân biệt những người chụp hình giống nhau chính là mục đích khi cầm máy của họ.

Rất nhiều nhiếp ảnh gia nghĩ rằng nếu họ mua một chiếc máy ảnh tốt hơn thì họ sẽ có thể chụp được những bức ảnh đẹp hơn. Một chiếc máy ảnh tốt hơn sẽ không làm được gì cho bạn nếu bạn không có gì trong đầu hoặc trong tim. — Arnold Newman

Quả thật, bạn không thể cầm máy ảnh ra đường hay đến studio mà không biết mình cần làm gì với thiết bị này. Nếu không có gì trong đầu hoặc trong tim, bạn đang tìm kiếm điều gì đây? Máy ảnh sẽ phải làm gì để thực hiện đúng với nhiệm vụ cần có của nó, hay nó chỉ hoạt động như một cái máy, và chính bạn cũng vậy.

Vì thế, để hạn chế tình trạng này, bạn cần có một mục đích mỗi khi bấm nút chụp.

Tại sao cần có mục đích?

Trong giới hạn bài viết này, trích dẫn câu nói của Arnold Newman, một mục đích được dẫn lối bởi những gì xuất hiện trong đầu hoặc trong tim.

Thực tế, hai yếu tố này không tương khắc lẫn nhau như người ta vẫn thường nghĩ. Trong tim thật ra là cách nói ẩn dụ cho cách bạn cảm nhận, điều mà thật ra được điều khiển bởi cái đầu!

Nói một cách đơn giản, “Bạn chụp ảnh hay tạo ra tấm ảnh này vì lý do gì?” – Đó là mục đích.
Thật đáng buồn, một số không biết họ cần/muốn điều gì và họ cứ chụp như một cái máy.

Mục đích không phải điều gì xa vời, cũng không quá kinh khủng như chúng ta thường nghĩ. Nó xuất phát từ nhu cầu của chúng ta với cuộc sống.

Bạn dùng nhiếp ảnh để thể hiện suy nghĩ của bạn.
Bạn dùng nhiếp ảnh để thể hiện quan điểm với các vấn đề trong cuộc sống.
Bạn dùng nhiếp ảnh để quan sát những điều bạn thích và cho thế giới thấy.
…

Chủ thể trên trái đất này chỉ có chừng đó, vậy điều gì khiến chúng ta có thể phân biệt được hình chúng ta chụp với hình người khác? Câu trả lời là mục đích.

Một ví dụ dành cho bạn: Joachim Schmid đã sử dụng những bức ảnh thường nhật, được nhiều người chụp đi chụp lại để biểu thị cho cái bẫy cliché (một cái gì đó rập khuôn, được dùng đi dùng lại, quá quen thuộc), lâu dần không thoát ra được nữa. Còn chúng ta thì sao, liệu chúng ta có mục đích sử dụng những hình ảnh bình thường này theo cách hay ho như thế?

Đa phần chúng ta sẽ bỏ qua những tấm ảnh này ngay từ cái nhìn đầu tiên hoặc có thể lưu trữ và quên chúng đi. Hay nói cách khác, thời gian chúng ta tiếp cận hình ảnh rất ít.

Tuy nhiên, một nhiếp ảnh gia thì khác, họ không bỏ qua những điều tưởng chừng tầm thường, họ nhìn những tấm ảnh này thật lâu. Họ biết mình cần làm gì với chúng, họ có mục đích. Và mục đích đó là biến những tấm ảnh này trở nên phi thường.

Tóm lại, một mục đích không chỉ là đích đến, nó còn là sự chỉ dẫn. Mục đích chỉ dẫn cho chúng ta lối đi, nó chỉ dẫn cho chúng ta thấy chính mình và người khác. Việc xây dựng mục đích chính là quá trình tư duy, nên cần tư duy sao cho hiệu quả.

Xây dựng mục đích khi cầm máy

Khi nhắc đến từ ‘xây dựng’, tất nhiên sẽ đi kèm với thời gian. Bởi vì bạn không thể xây dựng bất kỳ thứ gì chỉ trong một giây chụp ảnh. Một giây đó chỉ là kết quả của hành trình mà nhiếp ảnh gia đã trải qua. Vì thế, để xây dựng mục đích, hãy xét đến hai khía cạnh: mục đích dài hạn và mục đích ngắn hạn.

Mục đích ngắn hạn

Đối với những bạn mới bắt đầu tiếp cận nhiếp ảnh, cần xây dựng cho mình một mục đích ngắn hạn trong ngày đi chụp ảnh để bản thân không bị lạc trôi. Chẳng hạn:

• Thực hành kỹ năng quan sát bao gồm: nhìn, thấy, nghe, cảm nhận và nghiền ngẫm. Cuối cùng, kết tinh tất cả bằng một tấm ảnh trong ngày đi chụp ảnh.

Xem thêm bài viết Quan sát & trải nghiệm thị giác: Quan sát & Trải nghiệm thị giác (Phần 04)

• Đối với mục đích cải thiện kỹ thuật, hãy chọn một kỹ thuật cụ thể cần luyện tập và tập cách quan sát môi trường xung quanh ở mỗi buổi chụp. Cuối ngày, bạn hãy tổng hợp và đánh giá hình ảnh.
• Chọn một chủ đề hoặc chủ thể thông qua tấm ảnh cụ thể (reference) để chụp.

Tuy nhiên, để bản thân phát triển hơn trong nhiếp ảnh, ai cũng cần có cho mình mục đích dài hạn, hay nói cách khác, bạn biết mình là ai và cần làm gì với nhiếp ảnh của chính mình.

Mục đích dài hạn

Một mục đích dài hạn cụ thể có thể là:

• Xây dựng tính thẩm mỹ, giọng nói cá nhân của chính mình.

Xem thêm bài viết về Thư viện hình ảnh: thẩm mỹ cá nhân tại: Thư viện hình ảnh: Thẩm mỹ cá nhân (phần 05)

• Tìm hiểu về các yếu tố kỹ thuật một cách chỉnh chu.
• Tìm hiểu các thể loại hình ảnh.
• Phát triển tư duy nhiếp ảnh thông qua việc học hỏi tư duy nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, xem ảnh, xem phim, đọc truyện và nhiều cách khác phù hợp với mỗi người.
• Tìm con đường của riêng mình để phát triển con người nhiếp ảnh.

…

Đây chỉ là những gợi ý cơ bản để bạn hiểu rõ về việc tạo dựng mục đích cụ thể mỗi khi cầm máy. Bạn có thể lựa chọn những mục đích khác đáp ứng nhu cầu và mục tiêu dài hạn của bản thân.

Sẽ rất tốt khi bạn biết mình cần làm gì, hoặc bạn có kế hoạch cho những chuyện đó. Tuy nhiên, mọi chuyện sẽ trở thành công cóc khi bạn không thực hiện hoặc từ bỏ giữa chừng. Một mục đích nên đi kèm với sự kỷ luật.

Kết

Tóm lại, học nhiếp ảnh một cách nghiêm túc khác với việc chụp ảnh như một thú vui. Tuy nhiên, việc này không đồng nghĩa rằng học nghiêm túc loại bỏ đi niềm vui khi chụp ảnh. Việc học nghiêm túc cần cả sự yêu thích, đam mê và tính kỷ luật.

Vì thế, một mục đích cụ thể giúp bạn rèn giũa sự kỷ luật và kiên trì của bản thân. Nếu không có một mục tiêu, bạn sẽ dễ dàng sa lầy vào lối suy nghĩ ‘sao cũng được’. Tất nhiên, sản phẩm bạn tạo ra thì ‘sao cũng được’, hay cũng được mà dở cũng được. Hay nói cách khác, đó là một tấm ảnh tuỳ tiện, kém chất lượng và nội dung.

Bên cạnh đó, nếu bạn muốn có giọng nói cá nhân thì không thể không biết mục đích của mình khi chụp ảnh. Sẽ có hằng hà sa số những nhiếp ảnh gia chụp tấm ảnh y hệt, tuy nhiên, chỉ riêng mình bạn sử dụng hình ảnh theo cách độc nhất vô nhị (của riêng bạn).