Việc định hình khuôn mẫu giúp bạn dễ dàng trong việc phân tích ảnh và kể cả chụp ảnh.

Khuôn mẫu là gì?

Khuôn mẫu, nói đơn giản, là ý tưởng cố hữu của con người về sự vật, hiện tượng.

Ví như: sa mạc thì nóng. Tuy nhiên, sa mạc lớn nhất thế giới lại là Nam Cực. Định nghĩa đúng về sa mạc có thể hiểu là một vùng có khí hậu rất khô hạn vì nó nhận được rất ít hoặc không có mưa trong một khoảng thời gian dài.

Một khuôn mẫu có thể mang tính chủ quan, tuy nhiên nó mang tính phổ biến (ít nhất là với một nhóm người, cộng đồng). Vì vậy, việc thiết lập khuôn mẫu giúp mang lại sự đồng bộ và thống nhất nguồn thông tin trong ảnh, đồng thời giúp tiếp cận người xem dễ dàng hơn (vì người xem có thể hiểu sơ bội nội dung ảnh thông qua khuôn mẫu).

Với những chi tiết: trang phục phi hành gia, cơ sở trú ngụ, không gian khô cằn của sao Hoả; tấm ảnh cho chúng ta hiểu sơ bộ về chủ đề chính: khám phá không gian.

Qua ví dụ này, có thể thấy rằng một khuôn mẫu không chỉ là ý niệm của con người về một sự vật/hiện tượng, mà là một tập hợp các sự vật/hiện tượng để tạo thành một khung cảnh (hay tấm ảnh) nhằm gợi về trải nghiệm chung của mọi người.

Để hiểu thêm về ý tưởng Khuôn mẫu, chúng ta cùng xem xét ví dụ bên dưới.

Phân tích ví dụ

Khi nhìn tấm ảnh, chúng ta ngay lập tức nhận ra khuôn mẫu một gia đình kiểu Mỹ thông qua các hình ảnh:

• Hình ảnh người mẹ và bố là người Mỹ
• Ngôi nhà với kiến trúc Mỹ
• Bối cảnh: ngôi nhà trệt, kiến trúc đơn giản, có vườn. Có thể suy ra không gian ở một vùng ngoại ô.

Qua đó có thể thấy việc tạo khuôn mẫu giúp chúng ta dễ dàng nắm bắt thông tin chính của tấm ảnh mà không mất quá nhiều ‘công sức’.

Đây chính là 30% thông tin cơ bản mà nhiếp ảnh gia muốn người xem tiếp nhận, còn 70% thông tin ẩn giấu cần ‘khai phá’ thông qua việc phân tích ảnh.

• Ngữ cảnh liên hệ: Deanna Dikeman đã chụp lại cùng một bối cảnh (nhà bố mẹ) trong mỗi lần chia tay suốt nhiều năm để ghi nhận sự khác biệt qua thời gian.
• Thông điệp: sự tác động của thời gian lên sự vật, hiện tượng. Chủ yếu là con người.

Một số hình ảnh khác từ dự án:

“Rời đi và vẫy chào” là một dự án nhiếp ảnh của nhiếp ảnh gia Deanna Dikeman. Dự án này bắt đầu vào năm 2007 khi Deanna bắt đầu chụp ảnh các người thân và bạn bè của mình trong lúc họ rời nhà cô ấy. Ý tưởng đằng sau dự án là bắt lấy khoảnh khắc cuối cùng của sự gặp gỡ, khi người được chụp đang rời khỏi khung hình và vẫy tay chào.

Dự án này mang lại một cái nhìn độc đáo về sự tạm biệt và sự thay đổi trong cuộc sống. Những bức ảnh trong dự án “Rời đi và vẫy chào” không chỉ ghi lại những khoảnh khắc đầy cảm xúc của việc chia xa mà còn thể hiện cảm xúc của người được chụp và cảm xúc của nhiếp ảnh gia. Dự án này thường mang tới những hình ảnh đơn giản nhưng tượng trưng, với một sự chân thực và cảm động.

Các bức ảnh trong dự án “Rời đi và vẫy chào” đã tạo ra một dấu ấn sâu sắc trong việc thể hiện mối quan hệ, thời gian và sự biến đổi. Điều này đã giúp dự án trở thành một tấm gương về việc sử dụng nghệ thuật để thể hiện sự kết nối con người và cảm xúc.

Xem dự án tại đây

Mẫu hình được tạo ra trong suốt dự án: sự vẫy chào của người thân.

Từ ban đầu, việc chia tay và vẫy chào chỉ là một điều gì đó đơn giản nhưng khi việc này được lặp đi lặp lại trong tất cả các tấm ảnh, hình tượng vẫy chào ăn sâu vào suy nghĩ của người xem. Cho tới cuối cùng, chúng ta nhận ra là sự vẫy chào không còn nữa.

Khuôn mẫu (cấp độ 1): Gia đình kiểu Mỹ, Văn hoá Mỹ. Mục đích: Cung cấp thông tin cho người xem dễ dàng hiểu về bối cảnh, văn hoá.

Khuôn mẫu (cấp độ 2): Sự vẫy chào của người hai ông bà, ở đây là cha mẹ của nhiếp ảnh gia. Ghim ý niệm vào đầu của người xem và giúp họ làm quen dễ dàng hình tượng “vẫy tay” trong suốt bộ ảnh để khép lại bộ ảnh với một cái kết không bất ngờ nhưng rất xúc động.

Xem bài viết Phân tích ảnh: Mối liên hệ giữa thông tin nội tại và bên ngoài ảnh (Phần 02)

Lưu ý: Khuôn mẫu giúp cho người xem ảnh nhanh chóng nhận ra tấm ảnh đang định hướng hoặc truyền tải thông tin gì. Và ở chiều ngược lại, việc đưa ra các yếu tố đặc trưng về chủ đề giúp cho Nhiếp ảnh gia dễ dàng thông tin đến người xem và giao tiếp một cách hiệu quả.

Kết luận

Khuôn mẫu là tổ hợp những thông tin cùng gợi lên một ý niệm chung mang tính phổ quát mà ai cũng hiểu.

Việc nắm bắt khái niệm này không chỉ giúp chúng ta phân tích ảnh thuận lợi hơn mà còn giúp chụp ảnh tốt hơn.

Có bao giờ bạn tự hỏi tại sao không ai hiểu hình ảnh của mình? Có chăng tại người ta không đủ ‘sâu sắc’?

Câu trả lời đơn giản bởi vì những thông tin bạn đưa ra trong ảnh không liên hệ với trải nghiệm sống của người xem, tức là họ không thuộc nhóm khán giả của bạn. Hoặc tệ hơn, những thông tin bạn đưa ra quá mơ hồ, tối nghĩa đến độ chẳng ai hiểu được ngoại trừ chính bản thân bạn!

Điều này không hẳn là lỗi gì tồi tệ lắm. Nếu bạn chụp ảnh cho chính bản thân và cảm thấy thoã mãn với tấm ảnh thì điều đó thật tuyệt, vì bạn đang giao tiếp hiệu quả với chính mình. Tuy nhiên, nếu bạn muốn giao tiếp với người xem thông qua hình ảnh, hãy học cách ‘nói’ để họ hiểu thông qua việc sử dụng Khuôn mẫu.