Trong thế giới điện ảnh đương đại, Roger Deakins không chỉ là một tay máy bậc thầy; ông là một triết gia về hình ảnh, người đã thách thức những chuẩn mực công nghiệp để tìm về bản chất cốt lõi của kể chuyện. Đối với Deakins, điện ảnh không bao giờ là việc tạo ra những hình ảnh lộng lẫy để trưng trổ kỹ thuật hay tạo ra thứ "eye candy" (mãn nhãn nhưng vô hồn). Thay vào đó, vai trò của người quay phim là phải làm người xem đắm chìm hoàn toàn vào thế giới của nhân vật.

"Nhiều người đánh giá cao kỹ năng quay phim qua việc tạo ra những hình ảnh đẹp… Tôi tin rằng vai trò của người quay phim là hỗ trợ câu chuyện."

Sự khác biệt giữa một khung hình đẹp và một khung hình điện ảnh nằm ở khả năng kể chuyện không cần lời thoại, tương tự như một bức tranh của Edvard Munch hay những hình vẽ trên vách hang động cổ xưa. Với Deakins, vẻ đẹp thực sự chỉ có giá trị khi nó phục vụ cho dòng chảy cảm xúc của kịch bản.

→ Quan điểm và triết lý của Roger Deakins về bố cục (composition) và căn khung (framing) được thể hiện rất rõ ràng xuyên suốt sự nghiệp của ông, tập trung vào sự chân thực, cảm xúc và tính phục vụ cho câu chuyện hơn là phô diễn kỹ thuật.

Từ Reflections của Roger Deakins, đây là một số ý mà Beyond Photography ghi chú lại được, những nguyên tắc vẫn rất quen thuộc về Bố cục:

1. Bố cục phải phục vụ câu chuyện, không phải để tạo ra "bữa tiệc thị giác"
Deakins cho rằng nhiều người thường nhầm lẫn giữa những hình ảnh "xinh đẹp" với kỹ thuật quay phim xuất sắc. Ông khẳng định vai trò của nhà quay phim là hỗ trợ câu chuyện và nhúng khán giả vào thế giới của bộ phim, thay vì tạo ra những hình ảnh "bắt mắt" (eye candy) nhưng cuối cùng lại thiếu sự gắn kết. Đối với ông, một bố cục đẹp không được phép tồn tại chỉ vì chính nó; đôi khi một khung hình trông có vẻ tầm thường nhưng lại giúp dẫn dắt khán giả qua câu chuyện mới là sự lựa chọn ưu tiên. Mọi cảnh quay đều cần có một góc nhìn thị giác cụ thể, thay vì chỉ là một chuỗi các góc máy ngẫu nhiên không giúp ích gì cho cốt truyện.

2. Bố cục là cảm xúc, không có công thức
Tác giả không tin vào các công thức cứng nhắc trong bố cục. Dù là chụp một bức ảnh tĩnh hay cầm máy quay trên phim trường, bố cục là về một cảm giác mà bạn hy vọng sẽ truyền đạt được tới người xem. Ông trích dẫn triết lý của nhiếp ảnh gia David Alan Harvey: "Đừng chụp những gì nó trông giống. Hãy chụp những gì bạn cảm nhận". Chuyển động của máy quay, khoảng cách, hoặc một khung hình tĩnh có thể được quyết định dựa trên việc nó sẽ tạo ra hay giải tỏa sự căng thẳng cho khoảnh khắc đó.

3. Ánh sáng và Bố cục là một thể thống nhất
Đây là một trong những triết lý quan trọng nhất của Deakins. Ông tuyên bố: "Đánh sáng là định hình khung hình (framing), và định hình khung hình là đánh sáng". Ông không bao giờ cảm thấy thoải mái khi tách rời hai yếu tố này. Đây chính là lý do ông luôn khăng khăng tự mình trực tiếp vận hành máy quay (operate the camera) thay vì giao phó cho người khác, để có thể kiểm soát tuyệt đối sự tương tác giữa ánh sáng và bố cục trong từng khung hình.

4. Ưu tiên góc nhìn tự nhiên và sự hiện diện
Trong nhiều bộ phim như The Shawshank Redemption, Deakins thích sử dụng dải ống kính tối giản (wide shots với ống kính 28mm/32mm và các góc cận với ống kính 40mm/50mm) vì chúng phản ánh đúng tầm nhìn tự nhiên của con người. Ông muốn khán giả cảm thấy mình đang thực sự hiện diện trong không gian của cảnh quay, thay vì giống như đang quan sát nhân vật từ đằng xa qua một ống kính tiêu cự dài (telephoto).

5. Sự kìm nén và góc nhìn quan sát (Observational approach)
Chữ ký trong phong cách của ông chính là "sự đơn giản". Ông thường xuyên tiết chế sự cám dỗ của việc tạo ra những hình ảnh kịch tính bằng mọi giá.

• Trong phim Fargo, ông ưu tiên cách tiếp cận quan sát (như phim của Ken Loach): máy quay giữ ở vị trí tĩnh và chỉ lia máy (pan) khi hành động thực sự đòi hỏi.
• Trong Prisoners, ông sẵn sàng để một cảnh kịch tính diễn ra trọn vẹn trong một góc máy rộng và tĩnh, không cho khán giả lối thoát khỏi cảm xúc của khoảnh khắc đó, thay vì lạm dụng cắt cảnh (death by a thousand cuts).
• Sự kìm nén còn thể hiện ở việc dàn cảnh (blocking) tối giản. Chẳng hạn trong Sicario, việc để nhân vật ngồi cố định thay vì đi lại giúp bố cục tập trung hoàn toàn vào biểu cảm và cho phép máy quay từ từ đẩy tới (push in) để đẩy sự căng thẳng lên tột độ.
• Ông cũng tin rằng thà sử dụng nguyên lý dao cạo Ockham (Occam's razor) bằng một chuyển động máy lùi lại đơn giản (như cảnh mở đầu 1917) còn diễn đạt được nhiều ý nghĩa hơn là cố gắng phô diễn một bối cảnh hoành tráng.

Các bạn có thể tham khảo và tìm mua sách tại link sau

//

Bản quyền bài viết thuộc về Beyond Photography, vui lòng không sao chép, reup dưới mọi hình thức.