Khung hình là một khu vực thị giác với khởi điểm là một khoảng trống (blank canvas), và mỗi yếu tố được đặt trong trường này đều mang năng lượng thị giác khác nhau. Theo đó, tác động đến cách chúng ta nhìn và cảm nhận về hình ảnh.
Đọc thêm
Mục lục
Những yếu tố ở Trung tâm
Mỗi một hình dạng đều có trọng tâm của nó. Trong một hình đều như hình chữ nhật hoặc hình vuông, tâm là nơi hai đường chéo giao nhau. Trong một hình không đều thì khó tìm hơn và bạn có thể phải xem xét và cảm nhận kỹ lưỡng hơn trước khi quyết định xem trọng tâm nằm ở đâu.
Trọng tâm thị giác của bất kỳ vùng nào cũng là vùng tiềm năng của mọi thiết kế. Một phần tử được đặt ở giữa trang hoặc khung hình sẽ có tác động trực quan – gây thu hút đặc biệt. Một yếu tố nhỏ được đặt ở trung tâm sẽ trở thành yếu tố quan trọng nhất. Ngay cả khi để trống thì điểm trung tâm vẫn hoạt động như một ‘nam châm’ thu hút sự chú ý.
Khi Edgar Degas đặt một cuốn sách mở ở trung tâm của bố cục, nó trở thành một phần tử quan trọng như những chủ thể xuất hiện xung quanh. Mặc dù nó có hình thức tương đối đơn giản, không có sự thú vị và sức nặng về mặt thị giác, nhưng cuốn sách vẫn trở thành một điểm nhấn chính trong bố cục.
Bên cạnh đó, mỗi hình dạng trong khung hình đều có trọng tâm riêng của nó. Jean Hélion sử dụng sự cạnh tranh của hai trọng tâm mỗi hình trong Circular Tension. Bốn đường thẳng màu đen kéo dài xuống và kết thúc chính xác tại điểm giữa nằm ngang của khung hình vuông.
Trọng tâm bên trong đã được xác lập. Jean Hélion lại tiếp tục xác lập một tâm thứ hai bằng các cung tròn. Một cuộc giằng co giữa hai trọng tâm và cả trọng tâm thị giác của chính hình vuông, hơi cao hơn hai tâm còn lại. Sự căng thẳng về thị giác là chủ đề của tác phẩm.
Những yếu tố ở Phần rìa (mép khung hình)
Thông thường chúng ta, với tư cách là người xem, đặc biệt nhận thức được các yếu tố được đặt gần hoặc ở phần rìa của trường thị giác. Khi một hình dạng hoặc một đường đến gần cạnh hơn, nó có vẻ như bị kéo mạnh về cạnh đó.
Việc chú ý cẩn thận đến khoảng cách của các yếu tố so với cạnh có thể giúp nhấn mạnh sức mạnh của khung hình trong việc bao bọc thiết kế. Trong bức tranh của Pieter de Hooch, mọi thứ thoạt đầu dường như được đặt một cách ngẫu nhiên, tuy nhiên vẫn có cảm giác rằng tâm và cạnh được cân bằng cẩn thận.
Một bức tranh lớn tối màu treo ở trên; một cánh cửa mở và một người bị đặt ép vào cạnh bên phải. Bên trái, chân ghế sát mép dưới, vai người ngồi nghiêng sát về bên trái. Không có yếu tố nào bị cắt bởi các cạnh và tất cả các hình khối đều được đặt cẩn thận bên trong. Các cạnh dọc và ngang được lặp lại xuyên suốt bức tranh. Ở đây, phần rìa đóng vai trò như một vật chứa, gợi lên sự gần gũi và cảm giác bao bọc của một căn phòng yên tĩnh.
Cảnh đường phố của Felix Vallotton cũng nhấn mạnh đến phần rìa nhưng theo một cách rất khác. Hầu hết các hành động trực quan và hầu hết các yếu tố đều được đặt cách xa trung tâm. Một loại lực ly tâm trực quan được tạo ra và mọi thứ, kể cả các tòa nhà, bị đẩy ra khỏi trung tâm. Các yếu tố hướng thẳng và vượt qua ranh giới của khung hình, ngụ ý rằng không gian vẫn tiếp tục kéo dài mặc việc bị khung hình giới hạn.
Khu vực trung tâm không còn gì khác ngoài khoảng trống. Nó chứa đựng một không gian thoáng đãng và rộng khiến chúng ta được gợi đến sự bận rộn cũng như quy mô rộng lớn của không gian đô thị, đồng thời các hình dáng phù hợp với sức sống và tính cách của chính các nhân vật.
Những yếu tố ở Trên và Dưới
Phần trên và phần dưới của trường thị giác sẽ mang lại cảm giác khác nhau. Theo cảm quan thông thường, các hình dạng nặng hơn sẽ ở gần mặt đất và nhẹ hơn khi ở bên trên. Một cảm giác trực quan về trọng lực. Khi chúng ta nhìn thấy mọi thứ bay lên, một vận động viên nhảy hoặc một quả bóng ném lên không trung – những gì được “nhìn thấy” là năng lượng và sức mạnh được giải phóng, chiến thắng trọng lực. Nhìn một vật gì đó chìm xuống đất là thấy sự thư giãn hoặc đầu hàng trước lực kéo hướng xuống.
Các nghệ sĩ có thể đặt các yếu tố để đạt được sự cân bằng trung tính hoặc sự đồng đều về mặt thị giác giữa trên và dưới. Các typographer thiết kế các mẫu chữ cố gắng làm đầy, to hay tăng ‘trọng lượng’ phần dưới của chữ để tránh cảm giác nặng nề ở phần trên. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các chữ cái có vẻ đối xứng từ trên xuống dưới.
Hình tròn trong bức tranh của Paul Klee là một quả bóng được buộc bằng một sợi dây mỏng manh, kéo lên trên nhờ từ tính thị giác của mép trên, căng ra để vươn lên đỉnh bức tranh, tràn đầy năng lượng. Lật ngược bức tranh lại, hình dáng tương tự bị treo nặng nề, một khối nặng lúc này bị trọng lực và mép dưới kéo xuống.
Sự cân bằng giữa trên và dưới không phải lúc nào cũng cần thiết. Đối với những hình ảnh đòi hỏi sự rõ ràng, cách sắp xếp cân bằng chính xác và tinh tế nhất có thể là cách tốt nhất. Tuy nhiên, trong những tình huống khác, sự chênh lệch thị giác giữa phần dưới và phần trên có thể tạo ra một hình ảnh mang lại sự không ổn định và căng thẳng, phù hợp với ý định của nghệ sĩ.
Những yếu tố ở Trái và Phải
Đối với hai hình dạng đối xứng được đặt ở bên trái và bên phải, hình bên phải thường có vẻ lớn hơn hoặc mạnh hơn một chút.
Hầu hết mọi người đều có xu hướng nhìn từ trái sang phải. Điều này một phần có thể là kết quả của cả cuộc đời quen với thói quen đọc và viết từ trái sang phải. Dù như thế nào, việc nhìn từ trái sang phải tạo nên một quy tắc trong nghệ thuật thị giác. Hokusai sử dụng quy tắc này một cách hiệu quả để tái hiện phong cảnh bị một cơn gió giật mạnh trong A Sudden Gust of Wind.
Bố cục nghiêng về bên trái , với hai cái cây và khối núi Phú Sĩ neo giữ điểm nhìn. Chuyển động sang phải của gió được dẫn dắt bởi độ nghiêng của cây, độ dốc dài và chiều hướng xuống của núi, lá và giấy thổi bay về phía bên phải, và đặc biệt là khả năng nhìn từ trái sang phải của người xem.
Tuy nhiên, nếu bạn nhìn nó theo hướng lật ngược, bạn sẽ thấy những hình ảnh này đã thay đổi đáng kể. Thay vì lướt theo chiều gió, cái nhìn từ bên phải bây giờ đi vào hoặc di chuyển ngược lại và mắt chúng ta buộc phải ‘leo’ lên dốc núi thay vì ‘trượt’ nhẹ nhàng.
Bức tranh của Camille Cornt có khổ ngang rộng. Tiền cảnh đồ sộ hơn nằm ở bên phải và bên trái là không gian thoáng đãng hơn. Nhìn từ bên phải có nghĩa là người xem phải ‘leo lên đồi’ để chiêm ngưỡng cảnh quan. Bản thân ngọn đồi làm mắt di chuyển chậm lại và nhẹ nhàng đưa nó trở lại bức tranh.
Trong cả hai bức tranh của Hokusai và Corot, mắt di chuyển xuyên qua một không gian rộng khi nó di chuyển từ trái sang phải. Hokusai đẩy nó đi theo một con đường với một lực đẩy mạnh mẽ; trong khi Corot đưa mắt đến nghỉ ngơi trên ngọn đồi gần đó.
Đôi khi các nghệ sĩ sử dụng thói quen nhìn trái sang phải này để tạo chuyển động trong hình ảnh hoặc để chống lại chuyển động. Trong những trường hợp khác, nó trở thành một công cụ để cân bằng sự không đều giữa ‘trọng lượng’ trái và phải.
Trong tiêu đề thư của Lori Wynn và Dennis Thompson, dòng chảy mạnh mẽ từ trái sang phải được hỗ trợ bởi định dạng dài theo chiều ngang và cách đọc của các từ. Động lượng tạo ra bởi chuyển động này có thể làm cho mắt trượt khỏi cạnh phải, nhưng thay vào đó, động lượng đó bị chậm lại một cách nhẹ nhàng và dừng lại khi các yếu tố ở phía bên phải quay dần dần vào trong. Chúng quay sang hướng trái, hướng người xem quay trở lại hình ảnh giống như cách mà ngọn đồi của Corot làm.
Bài viết được tổng hợp, dịch và nằm trong hệ thống giáo án lớp Bố cục của Beyond Photography. Lớp mới (dự kiến) khai giảng vào 03/01/2024
Bản quyền bài viết thuộc về Beyond Photography, vui lòng không sao chép, reup dưới mọi hình thức.
