Bạn phải chỉ dẫn khán giả cách xem ảnh của mình! Kiểm soát hướng bố cục!
Có một nguyên tắc tối quan trọng trong kỹ thuật xây dựng bố cục đó là không dẫn mắt người xem ra khỏi khung hình. Bởi vì, sự thật là, ngoài chính bạn thì ít ai sẵn lòng dành thời gian ngắm nhìn tấm ảnh bạn chụp. Nói đơn giản, có quá nhiều thứ khiến chúng ta mất tập trung. Chính vì lý do này, nếu bạn vô tình tạo con đường cho mắt nhìn ra khỏi khung hình thì người xem cũng nhanh chóng kết thúc hành trình du ngoạn của họ đối với tấm ảnh.
Để điều chỉnh hướng nhìn của người xem, nghệ sĩ sử dụng nguyên tắc về Hướng thị giác. Một trong những ứng dụng cơ bản nhất là “Đường dẫn”.
Tham khảo khoá học Bố cục để đi sâu hơn về các nguyên tắc/nguyên lý Bố cục.
Nguyên tắc đường dẫn
Nguyên tắc này có thể hiểu đơn giản là việc bạn tạo ra những đường dẫn, cả hữu hình lẫn vô hình, hướng vào một điểm. Điểm này là vùng thông tin quan trọng trong ảnh; có thể đó là chủ thể chính hay chi tiết trọng yếu, bổ trợ cho việc phát triển nội dung,…
Hãy nhìn ảnh trên, đường dẫn hữu hình bạn có thể nhìn thấy đó là mép tường hay đường viền ghế. Tất cả những chi tiết có dạng đường thẳng và cong (line). Và đường dẫn vô hình, tuy không thể thấy nhưng có thể cảm nhận một cách ý thức bằng cách nối các điểm liền kề, là hướng nhìn của mắt và hướng mà lũ mèo nối đuôi nhau.
Hãy để ý rằng, các đường dẫn hội tụ tại ba vùng, đó là: người phụ nữ, người đàn ông và cái ghế gãy. Đây cũng chính là ba thông tin quan trọng, chính yếu mà nghệ sĩ muốn chúng ta ưu tiên nhìn trong ảnh.
Và bạn có nhận ra điều gì không?
Khi chúng ta nhìn được ba vùng quan trọng thì cũng đã bao quát sơ lược gần như toàn bộ thông tin trong ảnh. Hay nói đơn giản hơn, chúng ta đã nhìn được hết tấm ảnh. Chúng ta gần như đã hoàn thành cuộc chu du trong thế giới này mà không bỏ đi quá sớm.
Việc chỉ dẫn người xem nhìn bao quát hình ảnh rất cần thiết. Bởi lẽ họ sẽ khó lòng hiểu được thông điệp mà bạn muốn truyền tải nếu không nhìn thấy một bức tranh toàn cảnh (và chi tiết). Khi ấy, công việc của tác giả – người gác cổng – đã hoàn thành, phần còn lại bao gồm việc chiêm ngưỡng, chiêm nghiệm và suy tư về thế giới mới thuộc về người xem.
Xem thêm bài viết Quan sát & Trải nghiệm thị giác (Phần 04)
Phát triển nguyên tắc hướng bố cục
Theo nguyên tắc, những đường dẫn phải dẫn mắt đi khắp khung ảnh càng lâu càng tốt, trước khi mắt di chuyển ra khỏi khung ảnh.
Trong hình ảnh trên, cô gái mặc váy trắng là chủ thể nổi bật (váy trắng trên nền đỏ) mà mắt nhìn thấy đầu tiên, hiển nhiên gương mặt là điểm đáng chú ý nhất của cô gái. Theo đó, ánh mắt và hướng cánh tay của cô gái váy trắng dẫn mắt di chuyển sang cô gái váy đỏ ở tiền cảnh. Mắt di chuyển dọc thân thể chủ thể này và dừng lại khá lâu tại hai điểm là áo lót và quần lót được nổi bậc bởi chủ thể trắng trên nền tối.
Mắt tiếp tục di chuyển xung quanh khung ảnh bởi sự phức tạp đầy năng lượng của những hình ảnh trên tường, và cả màu hồng nổi bật.
Hai chi tiết là ‘lối ra’ của mắt chính là đôi chân của cô gái váy trắng và dây giày của cô gái váy đỏ; bởi cả hai chi tiết đều hướng ra ngoài khung hình. Tuy nhiên, để ‘ngăn chặn’ mắt thoát ra quá nhanh trước khi kịp quan sát kỹ lưỡng, nhiếp ảnh gia thêm vào hai chi tiết ‘chặn cửa’ lối ra là ổ điện (cũng gây chú ý trên nền tối) và đường dọc của ô gạch.
Hay như trong tấm ảnh này, yếu tố đầu tiên mắt chú ý chính là cô gái do màu đỏ nổi bật và kich thước to lớn, với những yếu tố nổi bật khác như mái tóc, lưng trần.
Sau đó, mắt bắt đầu lướt đi xung quanh. Vùng đầu tiên mắt nhìn là vùng bên trái, nơi có sự tương phản sáng – tối và những chiếc xe tải. Vùng bên trái ‘hấp dẫn’ hơn vùng bên phải bởi nó có chi tiết ‘cỡ lớn’, dày đặt và tương phản.
Ở vùng bên phải trống trải, mắt có thể chú ý vào đôi giày đang hướng ra bên ngoài, đây cũng là lối ra cho mắt. Tuy nhiên, ngược lại, mắt có thể chú ý vào bầu trời trước tiên bởi sự ‘dẫn dắt’ của dây diện (và cũng vì màu sắc đôi giày khá chìm). Sau đó, mắt bị ‘neo’ lại nơi giao nhau giữa cột điện và cô gái, bởi lẽ hai chủ thể sát kề nhau có thể tạo sức hút cho mắt.
Khi nguyên tắc trở nên vô nghĩa
Khi đọc caption, chúng ta sẽ hiểu rằng chủ thể chính là một người đàn ông hoặc một cái lều.
Tuy nhiên, hãy nhìn ảnh mà xem. Dù có đường dẫn rất rõ ràng, nhưng chúng ta nên nhìn gì đây?
Trong khi chủ thể chính, cái lều, quá mờ nhạt và bị đường dẫn lướt qua một cách vô tình. Những đường dẫn này lại tập trung sự chú ý của chúng ta vào cuối đường, nơi xuất hiện hai cô gái đang bước đi. Tuy nhiên họ cũng quá tối và quá nhỏ để nhìn rõ ràng từ lúc ban đầu. Và hãy nhìn xem chi tiết nào nổi bật trong ảnh? Chiếc xe ô tô lấp ló trong ánh đèn vàng.
Vậy, chúng ta nên nhìn gì đây?
Bạn thấy đấy, mọi nguyên tắc sẽ trở nên vô nghĩa khi tấm ảnh thiếu đi yếu tố quan trọng: điểm neo mắt. Điểm neo mắt là cách tôi nói tắt cho một chi tiết hay một vùng thông tin nổi bật, đủ ‘sức nặng’ và sự thú vị để giữ mắt nhìn lâu. Nếu tấm ảnh không có lấy bất kỳ một điểm neo, mắt sẽ lướt qua ảnh nhanh chóng như cách con tàu lướt trên biển lớn. Mỏ neo là thứ để giữ cỗ máy này dừng lại.
Làm sao để tạo điểm neo mắt trong ảnh? Bạn phải biết mình cần chụp những gì.
Cách mắt nhìn mọi vật xung quanh khác hẳn cách máy ảnh hoạt động. Khi nhìn một khung cảnh rộng lớn, não người có thể xử lý thông tin một cách rõ ràng vào bao quát giúp bạn có thể nhìn toàn cảnh lẫn chi tiết. Mặc khác, máy ảnh không thông minh như vậy, nó chỉ chụp.
Vì vậy, hãy hướng dẫn cho cái máy này bằng cách tập trung. Hãy chỉ tập trung vào một điểm, nhìn rõ và nhìn sâu trước khi bạn quyết đi đưa máy lên và bấm nút chụp. Hãy sử dụng máy ảnh như công cụ để đóng băng khoảnh khắc chứ không phải là đôi mắt thay thế, vì bạn đã có sẵn rồi.
Kết
Một tấm ảnh chỉnh chu với các đường dẫn có trật tự, có mục đích và hoạt động mượt mà là kết quả của một đôi mắt tinh anh. Một đôi mắt biết cách quan sát và kiểm soát thông tin thu nạp. Nó không nhìn lung tung, vô định mà biết rõ nơi cần tập trung.
Nói tóm lại, không gì hơn là một nguyên tắc phổ quát và giản đơn, tấm ảnh là hình ảnh hữu hình đại diện cho cách chúng ta tư duy.
