Như đã đề cập ở bài trước, bố cục là cách nghệ sĩ kiểm soát thông tin trong khung hình. Hay nói cách khác, họ đang muốn chúng ta nhìn thấy những gì.

Điều này nghe có vẻ đơn giản, và đôi khi bạn bỏ qua khi chụp ảnh. Tuy nhiên, những nghệ sĩ chuyên nghiệp thì không, vì họ biết lượng thông tin mà tấm ảnh cung cấp sẽ ảnh hưởng đến cách người xem cảm thụ hình ảnh.

Bởi vì, khi chúng ta chụp ảnh tức là ta đang dùng ngôn ngữ thị giác, thay vì ngôn ngữ nói, để giao tiếp với người xem. Vì thế, hãy nói đủ, đừng nói dài lê thê hoặc nói lấp lửng.

Xem thêm bài viết Ngôn ngữ khung hình: cỡ cảnh (Phần 07)

Bạn muốn người xem thấy gì?

Cách hoạt động của bố cục, ở mức cơ bản, là việc nhiếp ảnh gia muốn người xem thấy và không nên thấy những thông tin gì. Cả thông tin được ‘thấy’ và ‘không nên thấy’ đều có tầm quan trọng trong việc xây dựng cấu trúc khung hình, từ đó kết nối với người xem.

Tương tự như tấm ảnh trên, tại sao nhiếp ảnh gia lại cắt khuôn mặt người đàn ông?

Đầu tiên, bạn có biết vì sao đây là một người đàn ông không?

Đây là chi tiết mà nhiếp ảnh gia muốn chúng ta biết bởi vì cô ấy đã biểu lộ nó thông qua đôi bàn tay tay lớn, đầy lông và ở cả tiêu đề, hiển nhiên rồi! Chi tiết này thật sự rất quan trọng vì nó ảnh hưởng đến chi tiết bị mất.

Tại sao gương mặt của cha lại biến mất?

Việc ‘biến mất’ của một người cha, trong thực tế, ảnh hưởng rất nhiều đến đứa trẻ, cụ thể là cô bé trong ảnh mà nhiếp ảnh gia muốn chúng ta thấy. Liệu một cô bé có thể trưởng thành khoẻ mạnh khi thiếu vắng bóng hình người cha trong tuổi thơ, câu trả lời là không.

Bên cạnh đó, mọi thứ đều có giá trị của nó, kể cả sự ‘mất mát’. Việc người cha mất đi khuôn mặt, hay danh tính, là điểm thuật lợi để người xem tự mình ‘điền’ thông tin vào ảnh. Mỗi người sẽ điền một thông tin khác nhau, một hình mẫu người cha mà chúng ta nghĩ đến khi nhìn ảnh.

Và đó chính là thông điệp mà ảnh muốn truyền tải, sự vắng mặt. Cả sự có mặt và vắng mặt đều có giá trị trong việc cấu tạo nội dung. Không yếu tố nào quan trong hơn cái còn lại. Như cách người ta miêu tả ánh sáng, light và shadow – những gì xuất hiện nơi ánh sáng và ẩn nấp trong bóng tối đều nên được cân nhắc.

Ánh sáng luôn thu hút ánh nhìn, nhưng bóng tối còn nhiều điều để nói hơn.
— Gregory Maguire

Bên cạnh đó, việc xác định những thông tin nào nên xuất hiện trong khung hình sẽ ảnh hưởng lớn đến cách người xem nhìn nhận thông điệp mà bạn muốn truyền tải.

Như anh chàng trong ảnh trên, bạn có thể chọn lọc thông tin bằng cách cắt xén (crop) ảnh. Liệu bạn muốn cho mọi người thấy bạn đang sống ‘chill’ hay ‘have no life’?

Theo đó, cách bạn chọn lọc thông tin cũng sẽ ảnh hưởng đến cách khán giả nhìn nhận về chủ thể chính, hãy cẩn thận với điều này.

Đâu là yếu tố chính trong ảnh?

Bạn muốn kết cục của nhân vật này như thế nào? Liệu anh ta sẽ chết dưới mũi súng hay được cứu giúp?

Bạn thấy đấy, chỉ bằng cách ‘hiển thị’ và ‘ẩn giấu’ thông tin mà ý nghĩa tấm ảnh đã thay đổi đáng kể, thậm chí là tương phản lẫn nhau. Từ đó, chủ thể chính cũng được thay đổi tính chất.

Có phải họ là một cặp đôi hạnh phúc?

Một cặp đôi đang nhảy múa vui vẻ, và trông cách họ nâng cơ thể mình kìa, có vẻ là một cặp đôi hạnh phúc. Nhưng có phải thế không?

Mọi thứ đã thay đổi. Bạn thấy đấy, bây giờ, với không gian có vẻ là một viện bảo tàng với hàng dài khán giả, có vẻ cặp đôi của chúng ta đang trình diễn một điệu múa. Tính chất chủ thể đã thay đổi đáng kể, họ không còn là một cặp đôi bình thường, hai nhân vật của chúng ta đã trở thành những nghệ sĩ.

Bên cạnh đó, cặp đôi không còn là yếu tố thị giác duy nhất mà chúng ta được chứng kiến, đôi mắt được thoả thích lướt khắp khung hình bởi vì có quá nhiều điều để nhìn và hiểu. May mắn thay, chúng ta không bị lạc trong biển thông tin bởi vì tấm ảnh cung cấp cho đôi mắt ‘trạm dừng’ nơi hai nghệ sĩ nhảy múa.

Đây là một lỗi phổ biến mà những người mới bắt đầu tiếp cận nhiếp ảnh dễ dàng mắc phải. Đó là chúng ta không thể tạo điểm ‘neo’ cho mắt, hay nói cách khác tấm ảnh có quá nhiều yếu tố ‘rác’ chiếm đóng khung hình làm khán giả không phân biệt được đâu là chủ thể chính, đâu là yếu tố bổ trợ.

Trong ảnh trên, chủ thể chính của chúng ta – chiếc túi thơm – bị ‘áp đảo’ bởi những yếu tố phụ khiến người xem bối rối. Bên cạnh đó, không hề có sự tách biệt về tính chất giữa chủ thể chính và yếu tố phụ, chúng đều là những đồ dùng hằng ngày được sắp xếp bừa bộn. Không như những tấm ảnh trên, chủ thể chính và phụ được phân biệt rõ ràng: thương binh và cứu hộ hay nghệ sĩ và người xem.

Vì thế, tấm ảnh không đạt được mục đích đề ra, đó là chụp ảnh túi thơm. Để cải thiện tình trạng trên, Beyond Photography có một đề nghị vô cùng hữu ích và dễ dàng: loại bỏ tất cả các yếu tố không cần thiết. Hãy ‘dọn dẹp’ khung hình.

Tada! Bây giờ bạn không còn phải băn khoăn gì về việc liệu người xem có nhận ra ‘ý đồ’ của mình không. Bởi vì không còn gì rõ ràng hơn, một chiếc túi thơm, và chỉ mình nó, hiện diện trước mặt khán giả.

Kết

Mọi thứ xuất hiện trong tấm ảnh đều mang thông tin hữu ích kết nối với nội dung mà bạn cần truyền tải, nếu không đó là yếu tố rác. Vì thế, học bố cục là học cách kiểm soát thông tin và kiểm soát bản thân.

Hãy biết mình muốn gì, biết một cách tường tận. Có thế, bạn mới có đủ quyền lực để nhận định liệu một thông tin có nên xuất hiện trong khung ảnh không. Bởi vì, bạn biết đấy, không thể xem nhẹ sức mạnh của thông tin; nó có thể bổ trợ, thay đổi nội dung hoặc huỷ hoại những gì bạn đã ‘xây dựng’.

Học cách kiểm soát thông tin tại Bố cục

Tuy nhiên, hãy thư giãn và tận hưởng quá trình. Bạn không cần bắt ép bản thân phải tạo ra những hình ảnh cầu kỳ chứa cả hệ thống thông tin phức tạp. Hãy đi từng bước nhỏ. Đầu tiên, đảm bảo sự tách biệt giữa chủ thể chính (thông tin quan trọng bậc nhất) và những yếu tố bổ trợ.