Để phân tích bố cục ảnh, không chỉ đơn giản là bố cục này là 1/3 hay kĩ thuật nào được sử dụng, mà phải xem, thông qua chủ đề của ảnh/tác phẩm, bố cục góp vai trò gì trong việc truyền tải nội dung đến người xem.

• Tìm hiểu về tấm ảnh
• Xác định nội dung/chủ đề
• Các kỹ thuật, yếu tố hình thức phục vụ như thế nào để làm nổi bật nội dung/chủ đề.

Bắt đầu thôi.

Câu chuyện của Cựu binh Aaron Grehan tại Cơ sở điều hành chuyển tiếp Dogwood (Trại Dogwood)

Dự án: Câu chuyện của những người lính (Soldiers’ Stories Statement)

Nghệ sĩ/Tác giả: Jennifer Karady

Ghi chú của ảnh: Cựu Chuyên gia Truyền thông Vệ tinh Aaron Grehan, Lữ đoàn Tín hiệu số 11, Quân đội Hoa Kỳ, cựu chiến binh của Chiến dịch Tự do Iraq, cùng bạn gái, Neta và mẹ, Judy; Peterborough, NH, tháng 5 năm 2007.

Để hiểu cách phân tích ảnh, bạn có thể xem tại: https://youtube.com/playlist?list=PLDeuGYPXV3Hs6jaTep6Ofm2Jj43GUoyT2

Giới thiệu tác phẩm

1. Thông tin dự án

Câu chuyện của những người lính từ Iraq và Afghanistan là một dự án nghệ thuật về việc chiến tranh ảnh hưởng một cách vô hình đến từng cựu chiến binh và gia đình họ, đồng thời mang lại tiếng nói cho số lượng lớn cựu chiến binh chưa được để ý và chưa được phục vụ về y tế.

Ngoài ra, dự án còn nói lên sự va chạm hoặc sụp đổ giữa thế giới của người lính và thế giới thường nhật (sau khi họ trở về), gợi lên tâm lý của cuộc sống sau chiến tranh, và những thách thức mà học phải đối mặt khi thích nghi với cuộc sống đời thường.

1.1. Câu chuyện của Cựu chiến binh Aaron Grehan

Cựu chiến binh Aaron Grehan đã bị sỏi thận vì nước đóng chai chứa nhiều canxi. Anh được chuyển đến LSA Dogwood, nằm ngay bên ngoài Baghdad giữa sa mạc – nơi có nhiệt độ lên tận 120 độ và không hề có sự sống của cây xanh.

…Vào thời điểm đó, tôi thực sự bắt đầu nhìn cuộc chiến theo một cách khác. Tôi đã thấy nó ảnh hưởng đến mọi người như thế nào – những hậu quả vô nhân đạo.

Khoảng sáu ngày khi Aaron Grehan nằm viện, anh nghe những tiếng nổ lớn liên tục. Những bệnh nhân được vận chuyển ra ngoài với ‘bộ áo choàng bệnh viện, mông của họ đang đung đưa trong gió’. Họ được yêu cầu đi theo hướng ngược lại đám khói băng qua sa mạc để đến nơi có xe đưa đón.

2. Thông tin về sự kiện được đề cập trong ảnh

2.1. Về chiến tranh Iraq

Chiến tranh Iraq, còn được gọi là Chiến tranh vùng Vịnh Ba Tư lần thứ hai hay Chiến dịch Tự do Iraq, (2003–2011), cuộc xung đột ở Iraq bao gồm hai giai đoạn.

• Giai đoạn đầu diễn ra từ tháng 03 đến tháng 04 năm 2003, lực lượng quân đội từ Hoa Kỳ, Vương quốc Anh và một số nước khác xâm lược Iraq và nhanh chóng đánh bại quân đội quốc gia này.

• Giai đoạn thứ hai, cuộc nổi dậy hoàn toàn do Hoa Kỳ khởi binh và diễn ra trong thời gian dài. Vào năm 2007, Hoa Kỳ rút dần lực lượng quân sự khỏi Iraq và chính thức kết thúc việc rút quân vào tháng 12, năm 2011.

2.2. Về rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD)

PTSD là một tình trạng sức khỏe tâm thần có thể được chẩn đoán bởi một chuyên gia khi ai đó đã trải qua một sự kiện sang chấn và hậu quả là họ đang gặp phải các loại vấn đề cụ thể. Các loại triệu chứng chính và thay đổi tiêu cực mà những người mắc PTSD gặp phải bao gồm:

• Hồi tưởng hoặc suy nghĩ xâm nhập về sự kiện đau buồn
• Cảm thấy buồn hơn, chán nản, tức giận hoặc lo lắng
• Khó hoặc không thể cảm thấy hạnh phúc
• Cảm thấy xa cách với người khác
• Cảm thấy tiêu cực về bản thân, người xung quanh và thế giới

PTSD phổ biến hơn một chút ở các Cựu chiến binh so với thường dân. Vào một thời điểm nào đó trong đời, cứ 100 Cựu chiến binh thì có 7 người (hoặc 7%) sẽ mắc PTSD. Theo đó, từ dữ liệu thu thập được của Sở Cựu chiến binh Hoa Kỳ, những Cựu chiến binh từ Chiến dịch tự do Iraq có 15% trên tổng số bị PTSD trong vòng một năm.

Phân tích bố cục ảnh

Ban đầu, khi nhìn ảnh, chúng ta dễ dàng nhận thấy Aaron Grehan cùng với bạn gái và mẹ được đặt ở mép ảnh (vị trí 1/3) so với những cựu chiến binh còn lại – những người chiếm phần lớn không gian.

Tuy nhiên, không có chủ thể nào đứng ở vị trí thảm cỏ xanh (1/4), thuộc mép trên ảnh. Bên cạnh đó, hướng nhìn khác nhau giúp chúng ta nhóm được ba nhóm chủ thể cùng tính chất – điều được thể hiện trên ảnh thông qua màu sắc mũi tên.

Vì vậy, để phân tích bố cục tấm ảnh này, chúng ta có thể chia làm hai phần cụ thể, bao gồm:

• Phân tích không gian. Bởi lẽ không gian là vùng chứa thông tin cơ bản, bao quát và ảnh hưởng tính chất lên chủ thể, ít nhiều.
• Phân tích chủ thể. Phần này, chúng ta đi vào phân tích chi tiết những thông tin cụ thể hơn.

Phân tích không gian

1.1. Chi tiết bãi cỏ xanh có ý nghĩa gì?

​Như đã đề cập, không gian trong ảnh được chia làm 4 phần theo chiều ngang, và chỉ 1/4 phía trên có sự xuất hiện của bãi cỏ và bầu trời xanh, khá giống một thiên đường mà những người lính ở trại Dogwood mơ mộng. Nhưng bất hạnh thay, hiện thực là toàn bộ những nhân vật trong ảnh đều không được chạm đến ‘thiên đường’ ấy, họ tồn tại trong một sa mạc khô cằn rộng lớn ‘bên dưới’.

Tóm lại, hình ảnh không chỉ tả thực quan cảnh nơi những người lính bị thương được đưa vào điều trị mà sự tương phản về tính niệm lẫn kích thước của hình ảnh bãi cỏ – sa mạc còn nói lên sự khó khăn, khắc nghiệt nơi cuộc sống của Cựu chiến binh cả trong và sau chiến tranh.

1.2. Chi tiết cây nấm có ý nghĩa gì?

Tại mảnh đất khô cằn không hề có bóng cây xanh, chúng ta nhận thấy sự xuất hiện của loài nấm như trong hình. Lưu ý rằng, nấm không phải một loài thực vật, nó không đại diện cho cây xanh hay sự sống.

Gắn với chủ đề chiến tranh, sự xuất hiện của loài nấm gợi ít nhiều đến khái niệm ‘Mushroom Cloud’ hay ‘Đám mây hình nấm’ tượng trưng cho một vụ nổ lớn, như Aaron Grahan đã chia sẻ về vụ nổ tại trại Dogwood gây hoang mang, kinh sợ cho những người lính chữa trị tại nơi đó.

​Hình ảnh cây nấm, hay vụ nổ không chỉ dừng lại ở vụ nổ tại Trại Dogwood, nó còn gợi cho người lính về thời kỳ chiến tranh với nhiều mất mát, đau thương.

Aaron Grehan, như được thể hiện trên ảnh, vẫn chưa thể thoát ra khỏi bóng ma của chiến tranh gây nên bởi PTSD mặc cho anh đang sống với bạn gái và mẹ. Điều này không chỉ được thể hiện rõ nét bởi hình ảnh giao thoa giữa đời thực và ký ức, mà nó còn thể hiện thông qua trang phục: áo bệnh nhân, giày quân nhân, mềm quân nhân và đặc biệt là chi tiết chiếc vòng cổ mang hình huy hiệu quân đội Hoa Kỳ.

​Điều đó chứng tỏ rằng Cựu binh này vẫn luôn chìm đắm trong quá khứ đau thương mà chiến tranh mang lại, anh ta vẫn chưa thể nhìn vào hiện thực.

1.3. Tính ý niệm của không gian

Thông qua việc phân tích bố cục không gian, chúng ta đã đoán được đại ý từ thông điệp của ảnh, là rằng:

Tình trạng sức khoẻ tâm thần tồi tệ của những cựu chiến binh, họ đã, đang và sẽ sống trong ‘địa ngục’ dù rằng thế giới đã bước sang trang mới tươi sáng hơn.

Phân tích chủ thể

​Nhìn khái quát, chúng ta nhận thấy rằng tác giả xây dựng cho những nhân vật của chúng ta nhìn theo những hướng khác nhau (hướng đã phân tách, tạo ra các thế giới khác nhau của nhân vật)

• Hướng nhìn của những cựu chiến binh bị thương tật đang điều trị
• Hướng nhìn của người bạn gái
• Hướng nhìn của người mẹ

Và, họ có vẻ không thấy nhau (trừ người bạn gái đang nhìn Aaron Grehan) như thể họ đang sống trong những thế giới khác nhau dù rằng những người này đều tồn tại ở cùng một nơi.

2.1. Thế giới của những Cựu chiến binh

Những Cựu binh không nhìn về bãi cỏ xanh với ánh nắng lung linh, mà là một nơi nào đó bên ngoài khung hình. So sánh với thực tế theo lời kể của Aaron Grehan, những người này đang chạy thoát thân khỏi vụ nổ. Tuy nhiên, theo những gì hình ảnh thể hiện, dáng đi của họ không có vẻ gì gấp gáp, khẩn trương chạy trốn mà, cỏ vẻ, trông giống dáng đi của zombie, hay những xác chết.

​Và nếu bạn để ý về hướng ánh sáng, thì những Cựu binh này đang đi ngược hướng ánh sáng, mà theo lời kể của Aaron Grehan là đi ngược hướng khói để tìm nơi an toàn.

Một lần nữa, so sánh với những gì tấm ảnh thể hiện, chúng ta có quyền không tin tưởng rằng nơi nào đó ngoài khung hình sẽ là nơi an toàn; bởi vì tác giả đã cho chúng ta thấy một ‘ thiên đường’ bên trên.

Vì thế, kết hợp với dẫn chứng đưa ra về dáng đi và nơi nào đó ngược hướng ánh sáng, chúng ta có quyền suy đoán rằng nơi mà những Cựu binh này đang đến là một nơi tồi tệ, chìm trong bóng tối.

Tóm lại, từ những mô tả chi tiết về mặt hình ảnh mà Jennifer Karady đã cung cấp, chúng ta biết rằng thế giới, cụ thể là thế giới tâm thần, của những Cựu binh chỉ gồm những ám ảnh, hồi ức kinh khủng bởi triệu chứng PTSD. Trái ngược với hình ảnh tươi sáng, Jennifer Karady mở cho chúng ta ‘thấy’ tâm trí u ám, đầy sợ hãi của những Cựu binh sau chiến tranh.

2.2. Thế giới của cô bạn gái

​Từ ánh nhìn của người bạn gái, chúng ta nhận biết rằng ‘thế giới’ của cô ấy xoay quanh Aaron Grehan. Cô rất quan tâm anh mặc cho Aaron Grehan không hề để ý đến cô. Như đã đề cập, một triệu chứng khác của PTSD là việc người bệnh không hề để ý đến mọi người và thế giới xung quanh mà luôn chìm đắm trong hồi ức đau khổ.

Tuy nhiên, bất ngờ thay, vị trí của cô bạn gái vô cùng đặc biệt.

Cô đứng ở vị trí ngăn cách Aaron Grehan đang trong thời gian điều trị và những Cựu chiến binh khác.

Tuy Aaron Grehan và những Cựu binh thuộc cùng một nhóm chủ thể, nhưng họ vẫn có một khác biệt đáng chú ý, đó là: ngồi (tĩnh) và di chuyển (đi về hướng vô định). Có thể thấy, vị trí của cô gái như như một ‘bức tường’ ngăn cách Aaron Grehan và nhóm Cựu binh.

Vì thế, có thể nói cô bạn gái có vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc sống của Aaron Grehan khiến anh không quá bi quan, tiêu cực để sống tiếp cuộc đời mới của mình sau chiến tranh và với những hậu quả để lại của nó.

2.3. Thế giới của người mẹ

Xét về người mẹ, dù bà chỉ chiếm một góc nhỏ trong ảnh nhưng cũng đủ để nhận thấy sự tách biệt của bà so với những người còn lại. Bà chỉ mải mê nhìn vào bộ đồng phục quân nhân mà quên đi người con trai bệnh tật.

Điều lạ lùng là bộ trang phục người mẹ nâng niu vô cùng hoàn hảo, như chưa hề được sử dụng cho chiến tranh.

Bộ trang phục có thể đại diện cho hình ảnh về một người lính dũng cảm chiến đấu bảo vệ tổ quốc mà người mẹ tưởng tượng về con hoặc hình ảnh của Aaron Grehan trước khi tham gia chiến trường.

Có thể thấy, hướng nhìn của người mẹ vô cùng đặc biệt. Bà là người đứng về hướng ánh sáng, tuy nhiên bà không nhìn về nó mà ánh mắt người mẹ chỉ tập trung vào bộ quân phục; ảo ảnh của chính bà về con trai mà quên đi người thật đang vật lộn với cuộc sống.

Chúng ta có nên trách người phụ nữ này vì sự vô tâm của bà?

Bài viết này không khuyến khích điều đó. Vì suy cho cùng, sau chiến tranh ai cũng là người tổn thương.

Kết

Chỉ với MỘT tấm ảnh, Jennifer Karady đã thành công ‘kể’ cho chúng ta một câu chuyện về những cựu chiến binh với nhiều góc nhìn đa dạng cùng với những cung bậc cảm xúc phong phú.

Và hơn hết, bằng việc phân tích các chi tiết bố cục, chúng ta có góc nhìn mới, đa chiều và rộng mở hơn so với hiện thực theo lời kể của Cựu binh Aaron Grehan. Một câu chuyện mới được kể bởi Jennifer Karady mà không cần dùng bất kỳ lời nói nào, cô chỉ khơi gợi cho chúng ta tự ‘lắng nghe’ ảnh bằng cách quan sát sự sắp xếp các chi tiết một cách có chủ đích.

Bạn muốn tìm hiểu thêm về Bố cục? Xem tại ĐÂY

Nguồn tham khảo

• Nguồn ảnh/trang chủ của tác giả: https://www.jenniferkarady.com/soldier_stories4.html
• Bài viết Chiến tranh Iraq 2003 – 2011 trên Britannica: https://www.britannica.com/event/Iraq-War
• Bài viết về rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) của Hiệp hội quốc tế về nghiên cứu căng thẳng chấn thương (ISTSS): https://istss.org/public-resources/trauma-basics/trauma-during-adulthood
• Bài viết ‘PTSD phổ biến như thế nào ở các cựu chiến binh?’ tại trang web chính thức của Sở Cựu chiến binh Hoa Kỳ: https://www.ptsd.va.gov/understand/common/common_veterans.asp