Mục lục
Bài viết này sẽ phân tích cách nhiếp ảnh gia Gregory Crewdson tự sự – kể chuyện qua tấm ảnh Untitled (Penitent Girl) (2001 – 2002). Tấm ảnh thuộc dự án Twilight (tấm ảnh Ophelia được lấy làm ví dụ điển hình cho các bài viết trước cũng thuộc dự án này).
Đọc thêm Hình Tượng Ophelia Trong Untitled (Ophelia), 2001 — Gregory Crewdson
Đôi nét về nhiếp ảnh gia Greogory Crewdson và dự án Twillight
Nhiếp ảnh gia Greogory Crewdson
Gregory Crewdson là một nhiếp ảnh gia người Mỹ nổi tiếng nhất với việc dàn dựng các cảnh quay điện ảnh về vùng ngoại ô để tạo hiệu ứng kịch tính. Những hình ảnh siêu thực của ông thường u sầu, đưa ra những gợi ý tường thuật mơ hồ và làm mờ ranh giới giữa hư cấu và thực tế. Làm việc với các nhóm sản xuất lớn để trinh sát và chụp ảnh, những bức ảnh của ông ngày càng trở nên phức tạp như thể chúng dành cho một bộ phim chuyển động.
Dự án Twillight
Twilight là một loạt ảnh mô tả các cảnh sự kiện kỳ lạ và bất thường tại thị trấn nhỏ ở Hoa Kỳ, một số trong số đó có vẻ siêu nhiên hoặc thậm chí liên quan đến các dấu hiệu tiềm ẩn của sự sống ngoài trái đất. Twilight bao gồm tổng cộng 40 bức ảnh được chụp từ năm 1998 đến năm 2002.
Mỗi bức ảnh đều được dàn dựng công phu theo cách có thể ám chỉ đến những chương trình kỳ lạ như The Twilight Zone hoặc những bộ phim như Close Encounters chủ yếu đề cập đến các sự kiện huyền bí.
Từ Twillight có nghĩa là ‘chạng vạng’ – thời điểm tiếp giáp giữa sáng và tối, một không gian giáp ranh (liminal space). Điều này làm gợi nhớ rằng cha của nhiếp ảnh gia Gregory Crewdson là một bác sĩ tâm lý học, vì vậy không loại trừ rằng nhiếp ảnh của Gregory Crewdson lấy cảm hứng từ những sự kiện tâm lý; và Twilight có thể chỉ một không gian giáp ranh mang tính tâm lý, phản ánh những ước muốn, nỗi sợ hãi và sự mơ hồ mông lung của con người.
Bên cạnh đó, Twillight còn có nghĩa là ‘thời kỳ thoái trào’ và ‘thời kỳ mông muội’, đều ám chỉ sự mất cân bằng, mơ hồ và sợ hãi. Điều đó được hình ảnh hoá một cách siêu thực trong dự án này.
Phân tích tính tự sự trong tấm ảnh Untitled (Penitent Girl) (2001 – 2002)
Khi nhìn vào tấm ảnh, chúng ta ngay lập tức nhận ra một số thiết lập cơ bản sau:
- Không gian: khu dân cư ở vùng ngoại ô nước Mỹ
- Thời điểm: chiều tối
- Các sự kiện chính:
- Cô gái khoả thân, chỉ mặc đồ lót trắng và đang cúi người
- Một người phụ nữ lớn tuổi và bé gái (có thể là mẹ con) vừa mới đi mua đồ ăn. Việc đánh rơi túi đồ ăn thể hiện sự bất ngờ của người phụ nữ lớn tuổi.
- Nhân vật: cô gái khoả thân, người phụ nữ lớn tuổi và bé gái.
Từ những thiết lập này, chúng ta đặt ra một số nghi vấn:
- Tại sao cô gái lại khoả thân ở nơi công cộng?
- Mối quan hệ giữa 03 nhân vật này là gì?
- Những hình tượng này phản ánh điều gì?
Dự án ‘câu chuyện’ đang được kể và ý nghĩa được biểu đạt
Tuy không có sự xác nhân rõ ràng đến từ người kể truyện – nhiếp ảnh gia Gregory Crewdson – nhưng từ sự tương tác giữa hai sự kiện, chúng ta có thể ‘kể’ một trình tự khả dĩ nhất, đó là: Cô gái trẻ khoả thân bị mẹ và em gái bắt gặp khi họ đi mua đồ ăn về vào lúc chạng vạng. Người mẹ rất sốc với hành động này của con gái. Cô gái trẻ đang cúi người biểu thị sự xin lỗi khi bị bắt gặp.
Đây không phải là ‘câu chuyện chính thống’ duy nhất mà người xem có thể mường tượng ra, tuy nhiên từ chuỗi sự kiện này, chúng ta nhận ra được yếu tố cảm xúc rõ ràng nhất mà tấm ảnh thể hiện: cảm giác tội lỗi, sự ê chề của cô gái trẻ khi bị bắt gặp trong hoàn cảnh ngại ngùng. Từ đó phản ánh nỗi sợ của cô gái, cũng là nhân vật chính (vì tất cả hướng nhìn đều hướng về nhân vật này).
Có thể nói tấm ảnh phản ánh nỗi sợ – những cảm xúc bị đè nén được hình ảnh hoá nơi tâm trí trong sự chạng vạng đầy mơ hồ và biến động – cũng là chủ đề chung của dự án.
Hình tượng cô gái bước vào tuổi dậy thì
Với nhân vật chính là cô gái trẻ, có thể bước vào độ tuổi vị thành niên. Suy đoán này hợp lý bởi chúng ta thấy có sự so sánh và chuyển tiếp về tuổi tác giữa những nhân vật: cô bé trẻ con – cô gái vị thành niên – người mẹ trung niên.
Và, lứa tuổi vị thành niên trong sự chuyển tiếp giữa các nhân vật cũng là giai đoạn trung gian, giai đoạn giữa, giai đoạn mà những bất ổn tiềm tàng bắt đầu trỗi dậy (như được khắc hoạ trong bộ phim Inside Out 2 mới đây!).
Về hình tượng cô gái vị thành niên, nhân vật chính. Để ý rằng nhiếp ảnh gia đã xây dựng một cô gái nổi loạn nhưng vô cùng ngây thơ qua các hình ảnh biểu tượng sau:
- Sự nổi loạn thể hiện qua mái tóc ngắn (trong khi mẹ và em gái vẫn giữa mái tóc dài)
- Sự phóng khoáng thể hiện bản thân thể hiện việc cô gái gần như trần truồng và lăn trên bãi cỏ (những vết cỏ bám trên da)
- Đồ lót màu trắng thường là đồ lót cho con nít, gợi lên sự ngây thơ
Giấc mơ phản ánh nỗi sợ của cô gái
Bên cạnh đó, tấm ảnh này có thể chỉ phản ánh nỗi sợ được ‘đẩy’ lên ý thức thông qua giấc mơ của cô gái trẻ, bởi vì sự kiện khoả thân nơi công cộng là hình mẫu phổ biến trong giấc mơ.
Biểu tượng của việc khỏa thân trong giấc mơ thường tượng trưng cho mong muốn về sự chân thực, mong muốn cởi mở hoặc sợ bị phơi bày, bị phán xét. Nguồn gốc cho sự phát sinh giấc mơ này có thể bao gồm sự bất an, nhu cầu được chấp nhận hoặc khao khát được tự chấp nhận.
Tấm ảnh phản ánh nỗi sợ của cô gái tuổi vị thành niên khi bị phán xét bởi người mẹ và em gái.
Mối liên hệ mang tính biểu tượng của 03 nhân vật
Việc đặt 3 nhân vật cạnh nhau và để 2 nhân vật nhìn chằm chằm vào nhân vật chính như thể cô gái đang bị phán xét bởi 2 phiên bản của chính mình: người mẹ – phiên bản trưởng thành – và em gái – phiên bản của quá khứ. Sự xung đột nội tâm trong giai đoạn chuyển tiếp từ đứa trẻ sang một người phụ nữ.
Đặc biệt, trong khi cô bé đang ngồi bị động trong chiếc ô tô (với đặc tính chuyển động) – đây cũng là hình tượng hay ẩn dụ cho sự chuyển tiếp, chuyển động và cô bé bị ‘mắc kẹt’, bị buộc trong sự chuyển động – thì người mẹ lại chủ động rời khỏi chiếc ô tô, hình ảnh người mẹ lúc này là người có thẩm quyền nhất trong 03 nhân vật. Phản ứng ‘tiếp theo’ của người mẹ sẽ là mấu chốt cho sự chuyển đổi của câu chuyện.
Nhiếp ảnh gia Gregory Crewdson ẩn ý cho sự ‘chuyển động’ của người mẹ thông qua màu sắc trang phục: áo khoác ngoài màu xanh im lặng như màu sắc của khu phố, ẩn bên trong là màu đỏ tím – một màu sắc (liên hệ với biểu cảm và sự kiện đang diễn ra) dự báo điều tiêu cực.
Tóm lại
Chỉ bằng một tấm ảnh tĩnh mô tả một khoảnh khắc đã được dàn dựng. Nhiếp ảnh gia Gregory Crewdson đã ‘kể’ cho chúng ta về nỗi sợ được thể hiện dưới dạng giấc mơ của cô gái vị thành niên.
Tấm ảnh không dự đoán tương lại, nhưng cho chúng ta biết về một số sự kiện trong quá khứ và mối liên hệ giữa các nhân vật thông qua việc đặt họ cạnh nhau, cách họ tương tác và sự so sánh mang tính trí tuệ giữa tính chất của 3 nhân vật.
Tấm ảnh này mang tính tự sự nhiều hơn là thật sự kể một câu chuyện rõ ràng về cô gái vị thành niên này. Bởi lẽ tấm ảnh chỉ cho chúng ta thấy được một lát cắt trong toàn bộ ‘giấc mơ’ của cô cái, một khoảnh khắc đặc biệt khi xung đột bắt đầu diễn ra.
Việc lựa chọn khoảnh khắc khởi đầu xung đột, cùng với việc gợi ý về các sự kiện quá khứ là nền tảng đề người xem tự tưởng tượng về sự kiện tương lai thông qua việc chúng ta lắp ghép những sự kiện, những mô tả và so sánh lại với nhau.
Bản quyền bài viết thuộc về Beyond Photography, vui lòng không sao chép, reup dưới mọi hình thức.
